Cnydau

Mae ymchwil IBERS ym maes bridio planhigion yn canolbwyntio ar nifer o gnydau oherwydd ei safle unigryw a’i hanes hir o berthnasoedd tymor hir gyda phartneriaid masnachol.

Grawn ar gyfer Iechyd

Mae ceirch yn darparu buddion iechyd yn ogystal â llu o gynhyrchion bwyd, porthiant a chynhyrchion eraill newydd ac yn sicrhau bioamrywiaeth mewn cylchdroadau. Roedd dros 96% o geirch gaeaf a dyfwyd yn y DU yn 2024 yn dod o amrywiaethau a fridiwyd yn Aberystwyth a’u marchnata gan ein partner tymor hir Senova.

Mae codlysiau (ffa a phys maes) yn cyflwyno cnydau nitrogenau sydd eu hangen ar gyfer cylchoedd rhuo gan roi cynnyrch uchel yn broses protein ar gyfer maeth dynol a bwydo anifeiliaid sy'n fwy cynaliadwy na'r dewis soya mewnforio. Ar hyn o bryd mae gennym saith rhywogaeth ffa gaeaf ar restr Rywogaethau Genedlaethol y DU sy'n cael eu marchnata drwy gytundeb tymor hir gyda phartner masnachol UK Pulses ac mae'n cynnwys dros 90% o'r farchnad ar gyfer cynhyrchu hadau. Mae mathau o ffa gaeaf a ddatblygwyd yn IBERS yn cynnwys mathau gyda’r cynnyrch a protein uchaf, yn aeddfedu’n gynharaf, efo’r hadau mwyaf a'r ymwrthedd uchaf i glefydau ar restr ddisgrifiadol PGRO.

Adnoddau Genetig a’r Biofanc Hadau

Ceir casgliad mawr o germplasm wedi’i ddiogelu oddi ar y safle yn cynnwys ein rhywogaethau cnydau mandadol yn bennaf, sy’n ffurfio sail i’r rhaglenni bridio planhigion. Mae’r casgliad hwn yn rhan o rwydwaith genedlaethol Adnoddau Geneteg Planhigion y DU. Fe’i lleolir yn y cyfleuster Biofanc Hadau ag Amgylchedd Rheoledig newydd sydd hefyd yn cynnwys gallu i swmp-brosesu hadau lle caiff cenedlaethau cynnar amrywiaethau IBERS eu prosesu, gan reoli eu hansawdd a’u cynnal ar gyfer eu lluosi ymhellach gan ein partneriaid masnachol.

Yn ogystal, rydym ni wedi sefydlu perllan afalau a gellyg gydag amrywiaethau treftadaeth. Mae hwn yn gasgliad unigryw yn genetig o germplasm afalau a gellyg, gyda llawer yn tarddu o ffermydd yng Nghymru, a chaiff ei gasglu, ei dyfu, ei gadw a’i werthuso ar gyfer ei ddefnyddio o bosibl yn y dyfodol i helpu i ddatrys heriau gwella bioamrywiaeth a lleddfu newid yn yr hinsawdd, yn ogystal â chynnig opsiynau ar gyfer strategaethau amrywio incwm ffermydd.

Mae defnydd newydd o gnydau’n cynnwys echdynnu protein o borfwyd ar gyfer porthiant monogastrig. Adlewyrchir ansawdd bridio planhigion yn IBERS yn y niferoedd cyson o amrywiaethau IBERS ar restrau a argymhellir yn y DU, ac mae’r sefydliad wrthi’n barhaus yn cofrestru amrywiaethau newydd yn yr holl gnydau gyda’r CPVO i alluogi manteisio masnachol.

Biotechnoleg

I ategu ein dealltwriaeth o strwythur a swyddogaeth genynnau, yn enwedig ar gyfer rheolaeth enetig ar ail-gyfuno a nodweddion eraill yn ymwneud â bridio, rydym ni’n cynnal ffrwd trawsnewid mewn nifer o rywogaethau yn cynnwys Brachypodium a Lolium perenne. Mae’r ffrwd hon hefyd yn hwyluso datblygu ac optimeiddio golygu genynnau’n seiliedig ar Crispr yn y rhywogaethau hynny.

Nodau Bridio

Mae’r nodau tymor hir o ran bridio sydd angen mewnbynnau o ymchwil sylfaenol yn cynnwys:

• Ymgorffori bridio gyda chymorth genomeg i gyflymu enillion genetig.
• Ymelwa ar ddata dilyniannu genom i ddeall nodweddion a chroesfridio uniongyrchol yn well
• Defnyddio technoleg newydd (dronau, dysgu peiriant, deallusrwydd artiffisial) ar gyfer ffenoteipio yn y maes.
• Targedau bridio ar gyfer ffermio digarbon a hinsawdd-gyfeillgar - dal a storio carbon, tyfu gwreiddiau, gwydnwch i’r newid yn yr hinsawdd, dyfalwch.
• Gwella effeithlonrwydd y defnydd o faetholion i leihau mewnbynnau.
• Bridio porthiant gyda nodweddion ansawdd gwell sy’n lleihau allyriadau nwyon tŷ gwydr.
• Defnydd newydd o gnydau porthiant, codlysiau a cheirch fel echdynnu protein ar gyfer porfa monogastrig a diet yn seiliedig ar blanhigion.
• Gwell gwydnwch i nodweddion ansawdd grawn (ceirch) i ateb y galw gan felinwyr a defnyddwyr.
• Goddefgarwch a gwydnwch aml-straen i ddigwyddiadau tywydd niweidiol sydyn (sychder, dyfrlenwi).
• Gwell effeithlonrwydd bridio (cywirdeb dethol) gan ddefnyddio ffenoteipio trwybwynt uchel.
• Rhag-fridio i nodi alelau newydd a chynyddu amrywiaeth genetig.
• Deall addasu – cydweddu ffenoleg â’r amgylchedd.
• Datblygu meincnodau i ffermwyr a modelau tyfu cnydau.
• Mynd i’r afael â’r bwlch cynhyrchedd amaethyddol drwy welliannau i gynnyrch cnwd a sefydlogrwydd cynnyrch.
• Dulliau newydd o fridio planhigion (golygu genynau, bridio cyflym) a rheolaeth ailgyfuno